5.1. SAOBRAĆAJNA INFRASTRUKTURA

5.1.1 Putna infrastruktura
Teritoriju regiona karakteriše blizina evropskih putnih koridora X, i IV i rečnog koridora VII, odnosno severnu granicu regiona predstavlja panevropski rečni koridor VII.
Teritorija istočne Srbije je povezana međusobno, kao i sa ostalim delovima Srbije, preko mreže puteva različitog nivoa. Putnu mrežu Republike Srbije, u dužini od 40.845 km čine:
- 5.525 km državnih puteva prvog reda
- 11.540 km državnih puteva drugog reda i
- 23.780 km lokalnih puteva

Putna mreža Srbije sadrži:
- 498 km autoputeva pod naplatom putarine
- 136 km poluautoputeva pod naplatom putarine

Na nivou cele putne mreže 2/5 deonica imaju tucaničke i zemljane kolovoze. U Republici Srbiji je 32 % puteva prvog i drugog reda staro preko 20 godina, a svega oko 14 % do 10 godina.

U Timočkoj Krajini se nalazi
- 418 km državnih puteva prvog reda
- 815,5 km državnih puteva drugog reda i
- 484,0 km lokalnih puteva

Odnos dužine državnih puteva u Srbiji i Timočkoj Krajini se prikazuje u sledećoj tabeli:

Usled dugogodišnjeg nedovoljnog ulaganja u održavanje i rekonstrukciju puteva, trenutno stanje putne mreže nije zadovoljavajuće.

Na putevima Republike Srbije (bez teritorije Kosova) po podacima JP „Putevi Srbije” ima 2.638 mostova ukupne površine oko 800.000. m2, od tog broja:
- 215 mostova je na autoputevima
- 996 mostova je na državnim putevima prvog reda i
- 1427 mosta na državnim putevima drugog reda.

Mostovi su različite starosti, najrazličitijih oblika i načina gradnje, od drveta, kamena, betona, prednapregnutog betona, čelika, i različitih statičkih sistema, raspona i dužina od 5 do 2212 metara. Usled dugogodišnjeg nedovoljnog ulaganja u održavanje i rekonstrukciju mostova, trenutno stanje mostova nije zadovoljavajuće. Na putevima u Srbiji izgrađeno je 78 tunela, ukupne dužine 10.053 metara. Od tog broja, 1 tunel je na autoputu, 71 tunel je na državnim putevima prvog reda i 6 tunela je na državnim putevima drugog reda. Od ukupnog broja tunela, 4 se nalazi na putu E761 Paraćin Zaječar i 18 na putu M25.1 Kladovo – Požarevac. Od ukupnog broja od 22 tunela u istočnoj Srbiji, samo su 2 osvetljena – Strmen i Grza na putu E761.

U samom regionu se nalazi više državnih puteva I reda:
1. E761 (M-5) Paraćin – Zaječar – Vrška Čuka,
2. E771 (M-25) Niš – Zaječar – Kladovo
3. M-25.1 Kladovo – Donji Milanovac – Veliko Gradište – Požarevac
4. M-24 Negotin – Majdanpek – Požarevac
5. M-4 Zaječar – Bor

Mreža puteva i odvijanje drumskog saobraćaja na području Timočke krajine imaju sledeće osnovne karakteristike:
- razvijenost državnih puteva I i II reda u Timočkoj krajini iskazana gustinom putne mreže je iznad proseka, dok je gustina mreže lokalnih puteva ispod proseka Republike Srbije;
- pristupačnost naselja je zadovoljavajuća i iznosi 11 km puteva po naselju, što je iznad proseka Republike. Međutim, u Borskom upravnom okrugu je gotovo dva puta veća pristupačnost naseljima nego što je u Zaječarskom upravnom okrugu;
- saobraćajno opterećenje na mreži državnih puteva je povećano poslednjih godina po prosečnoj godišnjoj stopi u rasponu od 2,29% (saobraćajna deonica Zaječar - Lubnica na magistralnom putu M-5 (zbog radova na mostovima)), do 6,37% (deonica za Sokobanju - Svrljig, na magistralnom putu M-25). Jedino je na deonici regionalnog puta R-105 Žagubica - Borsko jezero, zabeležen pad po godišnjoj stopi od 1,46%;
- u saobraćaju dominiraju putnički automobili sa više od 80% zastupljenosti, dok na sva teretna vozila otpada prosečno oko 18% u 2009.;
- distribucija opterećenja duž deonica državnih puteva pokazuje porast opterećenja u zonama gradova i većih naselja;
- sistem javnog linijskog drumskog prevoza putnika postoji, ali se ne može oceniti kao zadovoljavajući, posebno kada su u pitanju mreže lokalnih linija. Pokazatelji dostupni za dva regionalna centra, Bor i Zaječar, ukazuju da postoji znatno zaostajanje u odnosu na sistem linijskog prevoza Centralne Srbije. Iako svi gradovi u istočnoj Srbiji imaju posebno izgrađene autobuske stanice, u užem centru gradskog jezgra, autobuski transport nije lako organizovati zbog razuđenosti teritorije i malog broja putnika. Na teritoriji istočne Srbije operiše više prevoznika, koji gradove istočne Srbije spaaju sa centrima Niš i Beograd kao i međusobno;
- dostignuti nivo individualne motorizacije je ispod proseka Republike. Jedino je u opštini Kladovo dostignuti stepen individulane motorizacije na nivou prosečnog u Republici.

Osnovno ograničenje mreže lokalnih putava je u tome što od oko 1400 km puteva, gotovo polovina nema savremeni kolovozni zastor. Razvijenost javnog linijskog drumskog prevoza putnika nije zadovoljavajuća i posledica je lošeg kvaliteta lokalne putne mreže.



5.1.2 Železnička infrastruktura

Od ukupne dužine železničke mreže u Srbiji je 3.808 km (2008. godine), u istočnoj Srbiji se nalazi 240 km pruge standardne širine koloseka. Dok je u Srbiji ukupno 1.196 km elektrificiranih pruga (2008. godine), u Timočkoj Krajini nema elektrificiranih pruga. Stanje koloseka železničkih pruga u Timočkoj krajini nije zadovoljavajuće, na šta ukazuje činjenica da se dozvoljene brzine kreću u rasponu od 40km/h do 80km/h,. U 2008. godini na železničkim prugama je ostvaren značajan obim prevoza robe od oko 600.000 t i 456.000 putnika. Najveći obim utovara ostvaren je na stanici "Prahovo Pristanište" (106.000 t), a istovara na stanici "Bor" (173.000 t). Železnički saobraćaj i mogućnost njegovog daljeg razvoja mogu imati značajnu ulogu u razvoju saobraćajnog sistema Timočke krajine, posebno kad se ima u vidu da je železnički saobraćaj najpovoljniji sa stanovišta zaštite okoline. Remontom i modernizacijom postojećih pruga može može se znatno povećati njihova propusna i prevozna moć.
Pruge Timočkog regiona spadaju u grupu regionalnih pruga. Povezivanjem pristaništa "Prahovo" preko brane Đerdap II sa Republikom Rumunijom, pruge Timočkog regiona bi dobile međunarodni karakter, i samim tim i obavezu usaglašavanja sa zahtevima Evropske Unije, naročito u pogledu interoperabilnosti, kvaliteta prevozne usluge i upravljanja infrastrukturom.
Osnovno ograničenje za dalji razvoj železničkog saobraćaja jeste loše stanje pruga, koje je potrebno u velikoj meri modernizovati i rekonstruisati. Prevoz putnika nije dovoljno kvalitetan i nerentabilan je zbog dotrajalih pruga, malih brzina i malog broja putnika. Situacija u prevozu putnika se malo popravila uvođenjem motornih vozova – tzv. "švedskih" garnitura obezbeđenih kupovinom polovnih garnitura iz Švedske, jer su do tada velike dizel lokomotive vukle samo jedan do dva putnička vagona.

5.1.3 Vodni saobraćaj

Prema klasifikaciji Evropske ekonomske komisije (EES) Dunav na području Timočke krajine spada u plovne puteve velikih gabarita, najviša kategorija klasa VII, odnosno predstavlja plovni put za teretnjake dužine od 285 m, širine od 33,0 do 34,2 m, dubine gaženja od 2,5 do 4,5 m i nosivosti između 14500 i 27000 t.

Sektor Dunava u Đerdapu je svoje kvalitativne plovidbene karakteristike dobio izgradnjom HE „Đerdap I“ i HE „Đerdap II“ čime su teškoće za plovidbu uzvodno od brane otklonjene. Izgradnjom HE „Đerdap II“, kod Prahova, 80 km nizvodno od HE „Đerdap I“, obezbeđeni su povoljniji uslovi za plovidbu na tom delu toka, odnosno stvorena je mogućnost povećanog kapaciteta prolaza kroz Đerdapski sektor od preko 80 miliona t robe godišnje. Luka „Prahovo“ se nalazi na desnoj obali Dunava (km 861) i predstavlja luku bazenskog tipa. Prosečni dnevni kapacitet je 12000 t sa istovremenom obradom 7 plovila. Luka raspolaže sa tri paralelna koloseka ukupne dužine 971 m, što daje mogućnost istovremene obrade 160 vagona. Karakteriše je velika zastarelost tehničke opreme i prateće infrastrukture. Predstavlja poslednju izlaznu luku na teritoriji Srbije i nalazi se 4 km nizvodno od HE „Đerdap II“. Povezana je železnicom i drumskim saobraćajnicama sa drugim delovima Srbije. Na ovom sektoru Dunava nalaze se pristaništa koja služe prvenstveno za prihvat putničkih brodova u turističke svrhe, i to Donji Milanovac, Tekija i Kladovo, kao i veliki broj sidrišta i priveza za čamce sa neuređenim teritorijama u priobalju. Neophodno je čišćenje plovnog puta od potopljenih brodova u II svetskom ratu iz razloga što usporavaju plovidbu.

5.1.4 Vazdušni saobraćaj

U Srbiji postoji 39 zvanično upisanih aerodroma, ali samo je 5 od njih uvršteno na listu aerodroma sa IATA kodom (IATA Airport Code).
Aerodrom "Bor" (ICAO kod: LY89) predstavlja neiskorišćeni potencijal regiona Timočke krajine, kojim se može bitno unaprediti saobraćajna dostupnost čitavog Regiona. U pogledu postojeće infrastrukture, aerodrom "Bor" ima jednu asfaltnu poletno sletnu stazu (dimenzija 1086 x 30m), aerodromsku zgradu sa tornjem i hangarom, terminal i parking za 8 manjih aviona sa heliodromom.

5.1.5 Multimodalni saobraćaj

Iako je poznato da je jedan od preduslova za efikasnu razmenu robe postojanje transportnih i komunikacionih čvorišta u kojima se roba koncentriše i raspodeljuje da bi se ubrzao i olakšao transport između proizvođača, trgovaca i korisnika, u Timočkoj Krajini ne postoji nijedno čvorište intermodalnog transporta. Međutim, blizina Dunava kao panEvropskog koridora VII, gušća mreža državnih puteva od ostalih delova Srbije i povezanost preko nje sa centrima i vazdušnim lukama Beograd i Bor, kao i mogućnost proširenja aerodroma "Bor" predstavlja mogućnost za razvoj i postavljanje centra za intermodalni tranport u region. Strategijom održivog razvoja opština Kladovo je predvidela izgradnju Intermodalnog centra.

5.1.6 Granični prelazi

Na području Regiona postoje sledeći izgrađeni granični prelazi:
- sa Republikom Rumunijom na državnom putu I reda M 25.1 "Đerdap 1", na samoj brani Đerdap I;
- sa Republikom Bugarskom na državnom putu I reda M-24 "Bregovo" i
- sa Republikom Bugarskom na državnom putu I reda E761 M-5 "Vrška čuka".

U toku su pripreme za otvaranje još 2 granična prelaza: na Djerdapu 2 i „Kadibogazu”.

5.1.7 Gasovodi, naftovodi

U regionu ne postoje za sada ni naftovodi niti magistralni gasovodi. Međutim, prema informacijama od strane Ministarstva rudarstva i energetike, kao i JP "SrbijaGas", postoji mogućnost prolaska međunarodnog gasovoda "Južni Tok" preko teritorije istočne Srbije. U izradi je studija opravdanosti gasovoda "Južni Tok" koja će i odrediti tačniju trasu ovog gasovoda.

Izvor podataka: "South Stream" zvanični Internet sajt http://south-stream.info
U regionu postoji studija prethodne gasifikacije regiona, koja je izrađena za prethodno trasiran gasovod "Južni Tok" od Dimitrovgrada do Niša pa prema Beogradu. Studiju (koja obuhvata energetske bilanse opština, položaje gasovoda nižeg reda i mernoregulacionih stanica za opštine), u slučaju da "Južni Tok" uđe u Srbiju negde kod Zaječara, biće potrebno preraditi zbog promene početnih uslova. Snabdevanje opština istočne Srbije prirodnim gasom je dakle tesno povezano sa realizacijom snabdevanja iz pravca Bugarske (magistralni gasovod "Južni Tok" trasom Sofija – Dimitrovgrad - Niš ili trasom Zaječar - Paraćin). Izuzetak predstavlja opština Sokobanja, koja zbog geografskog položaja ima mogućnost priključenja na već izgrađeni magistralni gasovod Pojate–Niš.

3.1 5.2. ENERGETSKA INFRASTRUKTURA

Na području Timočke krajine ne postoji sistematsko praćenje energetskih bilansa i potreba, pa samim tim ni planovi razvoja energetike.
Prema delimičnim energetskim bilansima (bez potrošnje tečnih goriva u saobraćaju i poljoprivredi) na području Timočke krajine se najviše troši mazut i ugalj. Potrošnja mazuta je mahom vezana za industriju i toplane. Ugalj je kao energent najviše zastupljen u industriji, ali se u značajnoj meri koristi i u širokoj potrošnji, dok je ogrevno drvo najvećim delom prisutno u zadovoljenju toplotnih potreba u domaćinstvima. Industrija troši skoro 75% ukupne energije, pri čemu dva industrijska preduzeća IHP "Prahovo" i RTB "Bor" troše najveće količine energenata za industrijske potrebe.
Prirodni uslovi područja Timočke krajine ne omogućavaju zadovoljenje sopstvenih potreba u potpunosti sa svim energentima, jer ne postoje raspoloživi potencijali svih energetskih izvora. I pored toga na području Timočke Krajine postoje značajni kapaciteti za proizvodnju energije. Za proizvodnju električne energije to su hidroelektrane „Đerdap 1“ i „Đerdap 2“, najveći proizvođač hidroelektrične energije u zemlji. U 2007. godini te hidroelektrane su ostvarile 17% ukupne proizvodnje električne energije, odnosno 67% hidroelektrične energije u Srbiji.
Na teritoriji Timočke krajine postoji elektroenergetska prenosna mreža i trafostanice nominalnog napona 400 i 110 kV JP "Elektromreža" iz Beograda i distributivna mreža i trafostanice u okviru ED "Elektrotimok" u Zaječaru, napona 35, 10 i 0,4 kV. U normalnom pogonu (svi vodovi i svi transformatori uključeni) u mreži nema preopterećenih elemenata, a naponi u svim čvorištima su u zadatim granicama, čime je obezbeđeno kvalitetno napajanje čitavog područja. U proizvodnji uglja podzemnom eksploatacijom, na području Plana, nalaze se rudnici Soko, Bogovina, Lubnica i Vrška Čuka, gde se proizvodnja ostvaruje već dugi niz godina. Svi rudnici su deo Javnog preduzeća za podzemnu eksploataciju uglja "Resavica", pri čemu proizvodnja u rudnicima Timočke krajine iznosi preko 1/3 ukupne proizvodnje JP "PEU Resavica“.
Obnovljivi izvori se statistički ne prate, mada je korišćenje ogrevnog drveta značajno zastupljeno u širokoj potrošnji. Postoje značajni potencijali geotermalne energije, energije vetra, energija (drvne) biomase i energija iz mini hidroelektrana. Potencijali solarne energije, takođe, postoje, ali je ta eksploatacija vezana za velike početne troškove, tako da je ekonomska isplativost vezana za dalju budućnost. Sistemi daljinskog grejanja su prisutni u svim opštinskim centrima izuzev Boljevca i Sokobanje i pretstavljaju značajan kapacitet u zadovoljenju toplotnih potreba domaćinstava (ukupno je instalisano 326 MWt i priključeno preko 22000 domaćinstava).

3.2. 5.3. TELEKOMUNIKACIONA INFRASTRUKTURA

Na području Timočke krajine ukupno je priključeno 99.658 telefona na oko 314.800 stanovnika (Popis iz 2002. godine) što iznosi 31,6 telefona na 100 stanovnika. Prema ovom kriterijumu stanje se može oceniti kao relativno zadovoljavajuće, jer je broj telefona nešto ispod proseka u Srbiji (oko 38 telefona). Po tehničko-tehnološkom kriterijumu stanje je znatno lošije. Procenat digitalizacije pretplatnika koji iznosi 85% (na području Borskog okruga 90%, a Zaječarskog 80%), je ispod republičkog proseka. Na području je još uvek veoma veliki broj dvojnika, 13.527 (na području Borskog okruga 12,6%, a Zaječarskog 14,5%). Stanje u fiksnoj telekomunikacionoj mreži, po kvalitetu pretplatničke mreže naročito je loše u opštinama Knjaževac (36% analognih telefona i 25% dvojnika) i Boljevac (46% dvojnici).
Razlozi ovakvog stanja su prisustvo velikog broja zastarelih analognih centrala, kao i starijih digitalnih (sistem SI2000), kao i pristupne mreže koje su građene po sada prevaziđenoj koncepciji. Niska gustina naseljenosta u višim, planinskim delovima Regiona takođe doprinosi lošem stanju telekomunikacione infrastrukture (npr. Opština Knjaževac ima 86 naselja, od kojih 26 ima manje od 100 stanovnika, a 14 manje od 50).
Na području Timočke krajine nalazi se 150 postojećih baznih stanica mobilne telefonije sva tri operatera, od čega Telekom-a 60, Telenor-a 56 i VIP-a 34.